Arc de Tibère sur le forum romain

Arc de Tibère sur le forum romain : .

L’arc de Tibère se trouve devant la basilique julienne, à proximité du temple de Saturne et de la Schola de Xanthos. Il a été construit pour célébrer le succès d’une campagne militaire menée par Germanicus, afin de récupérer les enseignes perdues par les légions à la bataille de Teutobourg.

La construction de l’arc de Tibère est liée à une des défaites les plus importantes que connut l’armée romaine. En 9 ap. J.-C. Varus perdit trois légions contre les Germains à la Bataille de Teutobourg et les enseignes romaines restèrent sur place. Devant cette humiliation , Germanicus dirigea quelques années plus tard une expédition visant à enterrer les morts et à récupérer les enseignes. D’après Tacite , l’arc de Tibère a été construit une fois l’expédition terminée.

Tac. , Ann . 2 , 41 , 1 : « A la fin de l’année , on dédie un arc près du temple de Saturne en l’honneur des enseignes perdues avec Varus mais reprises sous le commandement de Germanicus et sous les auspices de Tibère » (trad. P. Wuilleumier , Paris , Les Belles Lettres , 2015 (1923)).

Cet arc , bien attesté par les sources littéraires , n’a laissé que peu de traces à Rome. La principale source d’information pour la restitution est sa représentation sur un bas-relief de l’arc de Constantin.


L’arc de Tibère a disparu sur la maquette de P. Bigot.

Arc de Tibère sur le forum romain : Photo de la maquette réalisée par P.Bigot. Cliché C. Morineau
Arc de Tibère sur le forum romain : Photo prise à Rome aujourd'hui. Emplacement de l’arc de Tibère sur le forum romainEmplacement de l’arc de Tibère sur le forum romain - Cliché Ph. Fleury
Arc de Tibère sur le forum romain : Image de restitution virtuelle.L’arc de Tibère sur la uia noua. A gauche, la basilique julienne, à droite, la schola de Xanthos. - (Documentation : Ph. Fleury et S. Madeleine – Infographie : C. Morineau et N. Lefèvre, 2016)
Arc de Tibère sur le forum romain : Image de restitution virtuelle.L’arc de Tibère sur la uia noua. A gauche, la basilique julienne, à droite, la schola de Xanthos. - (Documentation : Ph. Fleury et S. Madeleine – Infographie : C. Morineau et N. Lefèvre, 2016)
Le forum républicain [3D] - Les Nocturnes du Plan de Rome - 08 nov. 2017
En voiture à Rome [3D] - Les Nocturnes du Plan de Rome - 10 nov. 2021
2050706 DM2GDLRC 1 https://www.unicaen.fr/wp-content/themes/unicaen-rome/zotpress/ERSAM-2019.csl 50 creator asc 5208 https://rome.unicaen.fr/wp-content/plugins/zotpress/
%7B%22status%22%3A%22success%22%2C%22updateneeded%22%3Afalse%2C%22instance%22%3Afalse%2C%22meta%22%3A%7B%22request_last%22%3A0%2C%22request_next%22%3A0%2C%22used_cache%22%3Atrue%7D%2C%22data%22%3A%5B%7B%22key%22%3A%22YYFA8V6Y%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A2050706%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22Castagnoli%22%2C%22parsedDate%22%3A%221987%22%2C%22numChildren%22%3A0%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%26gt%3B%26lt%3Bspan%20style%3D%26quot%3Bfont-variant%3Asmall-caps%3B%26quot%3B%26gt%3BCastagnoli%26lt%3B%5C%2Fspan%26gt%3B%20F.%2C%20%26%23xAB%3B%26%23xA0%3BGli%20iani%20del%20Foro%20Romano.%20Ianus%20%3D%26%23x202F%3Barco%20quadrifronte%26%23x202F%3B%3F%26%23xA0%3B%26%23xBB%3B%2C%20%26lt%3Bi%26gt%3BBullettino%20della%20Commissione%20Archeologica%20Comunale%20di%20Roma%26lt%3B%5C%2Fi%26gt%3B%2C%20vol.%26%23xA0%3B92%2C%201988%26%23xA0%3B1987%2C%20p.%26%23xA0%3B%2011%26%23x2011%3B16.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22journalArticle%22%2C%22title%22%3A%22Gli%20iani%20del%20Foro%20Romano.%20Ianus%20%3D%5Cu202farco%20quadrifronte%5Cu202f%3F%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22F%22%2C%22lastName%22%3A%22Castagnoli%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22%22%2C%22date%22%3A%221987-1988%22%2C%22section%22%3A%22%22%2C%22partNumber%22%3A%22%22%2C%22partTitle%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%22%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22%22%2C%22PMID%22%3A%22%22%2C%22PMCID%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%22%22%2C%22language%22%3A%22%22%2C%22collections%22%3A%5B%225V6TX4MU%22%2C%22BFPSV7QS%22%2C%22CUFW3RBT%22%2C%22DM2GDLRC%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222023-12-27T15%3A46%3A42Z%22%7D%7D%2C%7B%22key%22%3A%226ME8SPGD%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A2050706%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22De%20Maria%22%2C%22parsedDate%22%3A%221988%22%2C%22numChildren%22%3A0%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%26gt%3B%26lt%3Bspan%20style%3D%26quot%3Bfont-variant%3Asmall-caps%3B%26quot%3B%26gt%3BDe%20Maria%26lt%3B%5C%2Fspan%26gt%3B%20S.%2C%20%26lt%3Bi%26gt%3BGli%20Archi%20Onorari%20di%20Roma%20e%20dell%26%23x2019%3BItalia%20romana%26lt%3B%5C%2Fi%26gt%3B%2C%20Rome%2C%20L%26%23x2019%3BErma%20di%20Bretschneider%2C%201988.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22book%22%2C%22title%22%3A%22Gli%20Archi%20Onorari%20di%20Roma%20e%20dell%5Cu2019Italia%20romana%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22S.%22%2C%22lastName%22%3A%22De%20Maria%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22%22%2C%22date%22%3A%221988%22%2C%22originalDate%22%3A%22%22%2C%22originalPublisher%22%3A%22%22%2C%22originalPlace%22%3A%22%22%2C%22format%22%3A%22%22%2C%22ISBN%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%22%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%22%22%2C%22language%22%3A%22%22%2C%22collections%22%3A%5B%225V6TX4MU%22%2C%22BFPSV7QS%22%2C%22DM2GDLRC%22%2C%22HR68NNMQ%22%2C%22KA7VPJ8P%22%2C%22NEQ5L2Z2%22%2C%22WSKPMCE3%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222023-12-27T15%3A49%3A38Z%22%7D%7D%2C%7B%22key%22%3A%22SX7SUPJJ%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A2050706%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22lastModifiedByUser%22%3A%7B%22id%22%3A1117117%2C%22username%22%3A%22Plan%20de%20Rome%22%2C%22name%22%3A%22%22%2C%22links%22%3A%7B%22alternate%22%3A%7B%22href%22%3A%22https%3A%5C%2F%5C%2Fwww.zotero.org%5C%2Fplan_de_rome%22%2C%22type%22%3A%22text%5C%2Fhtml%22%7D%7D%7D%2C%22creatorSummary%22%3A%22Gorski%20and%20Packer%22%2C%22parsedDate%22%3A%222015%22%2C%22numChildren%22%3A0%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%26gt%3B%26lt%3Bspan%20style%3D%26quot%3Bfont-variant%3Asmall-caps%3B%26quot%3B%26gt%3BGorski%26lt%3B%5C%2Fspan%26gt%3B%20G.%20et%20%26lt%3Bspan%20style%3D%26quot%3Bfont-variant%3Asmall-caps%3B%26quot%3B%26gt%3BPacker%26lt%3B%5C%2Fspan%26gt%3B%20J.E.%2C%20%26lt%3Bi%26gt%3BThe%20Roman%20forum%3A%20a%20reconstruction%20and%20architectural%20guide%26lt%3B%5C%2Fi%26gt%3B%2C%20New%20York%2C%20Cambridge%20University%20Press%2C%202015%2C%20437%26%23xA0%3Bp.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22book%22%2C%22title%22%3A%22The%20Roman%20forum%3A%20a%20reconstruction%20and%20architectural%20guide%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Gilbert%22%2C%22lastName%22%3A%22Gorski%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22James%20E.%22%2C%22lastName%22%3A%22Packer%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22%22%2C%22date%22%3A%222015%22%2C%22originalDate%22%3A%22%22%2C%22originalPublisher%22%3A%22%22%2C%22originalPlace%22%3A%22%22%2C%22format%22%3A%22%22%2C%22ISBN%22%3A%22978-0-521-19244-6%22%2C%22DOI%22%3A%22%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%22%22%2C%22language%22%3A%22anglais%22%2C%22collections%22%3A%5B%225R7SW5JM%22%2C%225V6TX4MU%22%2C%226NYXAAFI%22%2C%22BFPSV7QS%22%2C%22D5LBC9SU%22%2C%22DM2GDLRC%22%2C%22E9MRRLFS%22%2C%22EE8KH3WS%22%2C%22FKJ4F8PS%22%2C%22G7FCBYM2%22%2C%22IUG7LARM%22%2C%22J9KYKYCD%22%2C%22L2FJUHPC%22%2C%22P5NEZ47U%22%2C%22TQ7GRBBV%22%2C%22VX8WB7S7%22%2C%22X3BQ7BFT%22%2C%22XSZ2YWLI%22%2C%22Y65VQQ2G%22%2C%22Z2Y85983%22%2C%22ZGC5ZSGJ%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222017-12-22T15%3A27%3A30Z%22%7D%7D%2C%7B%22key%22%3A%226MIS8V48%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A2050706%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22lastModifiedByUser%22%3A%7B%22id%22%3A1117117%2C%22username%22%3A%22Plan%20de%20Rome%22%2C%22name%22%3A%22%22%2C%22links%22%3A%7B%22alternate%22%3A%7B%22href%22%3A%22https%3A%5C%2F%5C%2Fwww.zotero.org%5C%2Fplan_de_rome%22%2C%22type%22%3A%22text%5C%2Fhtml%22%7D%7D%7D%2C%22creatorSummary%22%3A%22Gorski%20and%20Packer%22%2C%22parsedDate%22%3A%222015%22%2C%22numChildren%22%3A0%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%26gt%3B%26lt%3Bspan%20style%3D%26quot%3Bfont-variant%3Asmall-caps%3B%26quot%3B%26gt%3BGorski%26lt%3B%5C%2Fspan%26gt%3B%20G.%20et%20%26lt%3Bspan%20style%3D%26quot%3Bfont-variant%3Asmall-caps%3B%26quot%3B%26gt%3BPacker%26lt%3B%5C%2Fspan%26gt%3B%20J.E.%2C%20%26%23xAB%3B%26%23xA0%3BThe%20arch%20of%20Tiberius%26%23xA0%3B%26%23xBB%3B%2C%20dans%20%26lt%3Bi%26gt%3BThe%20Roman%20forum%3A%20a%20reconstruction%20and%20architectural%20guide%26lt%3B%5C%2Fi%26gt%3B%2C%20New%20York%2C%20Cambridge%20University%20Press%2C%202015%2C%20p.%26%23xA0%3B%26%23xA0%3B261%26%23x2011%3B268.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22bookSection%22%2C%22title%22%3A%22The%20arch%20of%20Tiberius%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22Gilbert%22%2C%22lastName%22%3A%22Gorski%22%7D%2C%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22James%20E.%22%2C%22lastName%22%3A%22Packer%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22%22%2C%22bookTitle%22%3A%22The%20Roman%20forum%3A%20a%20reconstruction%20and%20architectural%20guide%22%2C%22date%22%3A%222015%22%2C%22originalDate%22%3A%22%22%2C%22originalPublisher%22%3A%22%22%2C%22originalPlace%22%3A%22%22%2C%22format%22%3A%22%22%2C%22ISBN%22%3A%22978-0-521-19244-6%22%2C%22DOI%22%3A%22%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%22%22%2C%22language%22%3A%22anglais%22%2C%22collections%22%3A%5B%224G6L8434%22%2C%22DM2GDLRC%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222017-12-22T15%3A27%3A30Z%22%7D%7D%2C%7B%22key%22%3A%222PCLXLWR%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A2050706%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22Kleiner%22%2C%22parsedDate%22%3A%221989%22%2C%22numChildren%22%3A0%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%26gt%3B%26lt%3Bspan%20style%3D%26quot%3Bfont-variant%3Asmall-caps%3B%26quot%3B%26gt%3BKleiner%26lt%3B%5C%2Fspan%26gt%3B%20F.-S.%2C%20%26%23xAB%3B%26%23xA0%3BThe%20Study%20of%20Roman%20triumphal%20and%20honorary%20arches%2050%20years%20after%20K%26%23xE4%3Bhler%26%23xA0%3B%26%23xBB%3B%2C%20%26lt%3Bi%26gt%3BJournal%20of%20Roman%20Archaeology%26lt%3B%5C%2Fi%26gt%3B%2C%20vol.%26%23xA0%3B2%2C%201989%2C%20p.%26%23xA0%3B%20195%26%23x2011%3B206.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22journalArticle%22%2C%22title%22%3A%22The%20Study%20of%20Roman%20triumphal%20and%20honorary%20arches%2050%20years%20after%20K%5Cu00e4hler%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22F.-S.%22%2C%22lastName%22%3A%22Kleiner%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22%22%2C%22date%22%3A%221989%22%2C%22section%22%3A%22%22%2C%22partNumber%22%3A%22%22%2C%22partTitle%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%22%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22%22%2C%22PMID%22%3A%22%22%2C%22PMCID%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%22%22%2C%22language%22%3A%22%22%2C%22collections%22%3A%5B%225V6TX4MU%22%2C%22BFPSV7QS%22%2C%22DM2GDLRC%22%2C%22HR68NNMQ%22%2C%22LPA7CQS9%22%2C%22NEQ5L2Z2%22%2C%22WSKPMCE3%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222023-12-27T15%3A52%3A24Z%22%7D%7D%2C%7B%22key%22%3A%227M2QMCXA%22%2C%22library%22%3A%7B%22id%22%3A2050706%7D%2C%22meta%22%3A%7B%22creatorSummary%22%3A%22Rouge-Ducos%22%2C%22parsedDate%22%3A%222008%22%2C%22numChildren%22%3A0%7D%2C%22bib%22%3A%22%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-bib-body%26quot%3B%20style%3D%26quot%3Bline-height%3A%201.35%3B%20%26quot%3B%26gt%3B%5Cn%20%20%26lt%3Bdiv%20class%3D%26quot%3Bcsl-entry%26quot%3B%26gt%3B%26lt%3Bspan%20style%3D%26quot%3Bfont-variant%3Asmall-caps%3B%26quot%3B%26gt%3BRouge-Ducos%26lt%3B%5C%2Fspan%26gt%3B%20I.%2C%20%26%23xAB%3B%26%23xA0%3BLes%20arcs%20de%20triomphe%20de%20l%26%23x2019%3BAntiquit%26%23xE9%3B%20au%20XXe%20si%26%23xE8%3Bcle.%20Essai%20sur%20la%20post%26%23xE9%3Brit%26%23xE9%3B%20artistique%20et%20id%26%23xE9%3Bologique%20du%20monument%20triomphal%26%23xA0%3B%26%23xBB%3B%2C%20%26lt%3Bi%26gt%3BSoci%26%23xE9%3Bt%26%23xE9%3Bs%20%26amp%3B%20Repr%26%23xE9%3Bsentations%26lt%3B%5C%2Fi%26gt%3B%2C%20vol.%26%23xA0%3B26%2C%202008%2C%20p.%26%23xA0%3B%20183%26%23x2011%3B195.%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%5Cn%26lt%3B%5C%2Fdiv%26gt%3B%22%2C%22data%22%3A%7B%22itemType%22%3A%22journalArticle%22%2C%22title%22%3A%22Les%20arcs%20de%20triomphe%20de%20l%27Antiquit%5Cu00e9%20au%20XXe%20si%5Cu00e8cle.%20Essai%20sur%20la%20post%5Cu00e9rit%5Cu00e9%20artistique%20et%20id%5Cu00e9ologique%20du%20monument%20triomphal%22%2C%22creators%22%3A%5B%7B%22creatorType%22%3A%22author%22%2C%22firstName%22%3A%22I.%22%2C%22lastName%22%3A%22Rouge-Ducos%22%7D%5D%2C%22abstractNote%22%3A%22%22%2C%22date%22%3A%222008%22%2C%22section%22%3A%22%22%2C%22partNumber%22%3A%22%22%2C%22partTitle%22%3A%22%22%2C%22DOI%22%3A%22%22%2C%22citationKey%22%3A%22%22%2C%22url%22%3A%22%22%2C%22PMID%22%3A%22%22%2C%22PMCID%22%3A%22%22%2C%22ISSN%22%3A%22%22%2C%22language%22%3A%22%22%2C%22collections%22%3A%5B%225V6TX4MU%22%2C%22BFPSV7QS%22%2C%22DM2GDLRC%22%2C%22HR68NNMQ%22%2C%22NEQ5L2Z2%22%2C%22WSKPMCE3%22%5D%2C%22dateModified%22%3A%222023-12-27T16%3A31%3A45Z%22%7D%7D%5D%7D
Castagnoli F., « Gli iani del Foro Romano. Ianus = arco quadrifronte ? », Bullettino della Commissione Archeologica Comunale di Roma, vol. 92, 1988 1987, p.  11‑16.
De Maria S., Gli Archi Onorari di Roma e dell’Italia romana, Rome, L’Erma di Bretschneider, 1988.
Gorski G. et Packer J.E., The Roman forum: a reconstruction and architectural guide, New York, Cambridge University Press, 2015, 437 p.
Gorski G. et Packer J.E., « The arch of Tiberius », dans The Roman forum: a reconstruction and architectural guide, New York, Cambridge University Press, 2015, p.  261‑268.
Kleiner F.-S., « The Study of Roman triumphal and honorary arches 50 years after Kähler », Journal of Roman Archaeology, vol. 2, 1989, p.  195‑206.
Rouge-Ducos I., « Les arcs de triomphe de l’Antiquité au XXe siècle. Essai sur la postérité artistique et idéologique du monument triomphal », Sociétés & Représentations, vol. 26, 2008, p.  183‑195.